Η εικόνα της Παναγίας της Τσαμπίκας βρισκόταν αρχικά στο Μοναστήρι της Παναγίας του Κύκκου στην Κύπρο.
Από την Κύπρο, με τρόπο άγνωστο μέχρι σήμερα, η εικόνα απομακρυνόταν και βρισκόταν στο βουνό Ζαμβύκη του Αρχάγγελου της Ρόδου.
Η παραλία της Τσαμπίκας στη Ρόδο, διακρίνεται για την φυσική της ομορφιά, τα καταγάλανα νερά της και του εντυπωσιακούς αμμόλοφους που δίνουν την αίσθηση της ερήμου.
Βασικό ρόλο παίζει και η ιστορική τοποθεσία της. Βρίσκεται δίπλα από το μοναστήρι της Παναγίας Τσαμπίκας, όπου φιλοξενεί τη θαυματουργή – για πολλούς – εικόνας της.
Η εικόνα της Παναγίας της Τσαμπίκας βρισκόταν αρχικά στο Μοναστήρι της Παναγίας του Κύκκου στην Κύπρο. Από την Κύπρο, με τρόπο άγνωστο μέχρι σήμερα, η εικόνα απομακρυνόταν και βρισκόταν στο βουνό Ζαμβύκη του Αρχάγγελου της Ρόδου.
Η απώλεια της εικόνας προκάλεσε αναστάτωση στους μοναχούς του Κύκκου που κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για να την εντοπίσουν.
Στο βουνό υπάρχει ένα μικρό παρεκκλήσι της Παναγιάς της Τσαμπίκας. Εκεί είναι η Κυρά η Ψηλή, όπως την λένε στο νησί, σε ύψωμα 326 μέτρων
Η χριστιανική παράδοση αναφέρει ότι στο βουνό Ζαμβύκη η Παναγία φανερώθηκε σε έναν βοσκό που μένει στην απέναντι περιοχή της βρύσης του Αιμαχού (Γιεμαχιού). Ο βοσκός είδε το φως της Παναγίας αλλά αρχικά δεν έδωσε σημασία.
Το είδε και την επόμενη βραδιά. Την τρίτη φορά αποφάσισε να ανεβεί στο βουνό, για να δει από κοντά τι συνέβαινε. Η Παναγιά η Τσαμπίκα είναι μονή της Ρόδου.
Βρίσκεται στην ανατολική ακτή του νησιού κοντά στο χωριό Αρχάγγελος. Αποτελείται από την παλαιά και την νέα μονή, που ονομάζονται από τους ντόπιους «η Ψηλή» και η «η Χαμηλή»
Όταν έφθασε στο ύψωμα είδε την εικόνα της Παναγίας να φωτίζεται στο «κυπαρίσσι το αεράτο», όπως αποκαλούν το δέντρο που είχε σταθεί η Παναγία.
Από το γεγονός αυτό πήρε η εικόνα και το όνομα της, αφού η λέξη «τσάμπα» στην τοπική διάλεκτο της Ρόδου σημαίνει σπίθα, φωτιά.
Αυτό το κυπαρίσσι σώζεται μέχρι σήμερα και στη ρίζα του υπάρχει τρύπα, η οποία σε τακτά χρονικά διαστήματα βγάζει ζεστό και κρύο αέρα Τελικά οι Κυκκώτες εντόπισαν την εικόνα στο νησί της Ρόδου και την μετέφεραν πίσω στην Κύπρο.
Δεν έφυγε ποτέ
Η εικόνα όμως και πάλι γύρισε πίσω στο βουνό της. Οι Κύπριοι όταν την ξαναέφεραν πίσω για να είναι σίγουροι ότι είναι η εικόνα τους, την έκαψαν λίγο από πίσω για να έχουν κάποιο σημάδι που θα την αναγνώριζαν πιο εύκολα.
Η εικόνα όμως και για τρίτη φορά ταξίδεψε στη Ρόδο. Η εικόνα από τότε δεν έφυγε ποτέ από το νησί. Όταν ζητήθηκε να μεταφερθεί για προσκύνημα σε άλλα μέρη της Ελλάδος επέστρεψε και πάλι πίσω. Το 2002 χτίστηκε παρεκκλήσι προς τιμή της Παναγίας της Τσαμπίκας στο Πέρα Χωριό στην Κύπρο.
Το Μοναστήρι της Παναγίας της Τσαμπίκας, γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου και την Γ΄ Κυριακή των Νηστειών (Σταυροπροσκύνησης) Ένα από τα παλιότερα θαύματα της Παναγίας Τσαμπίκας είναι και εκείνο που συνδέεται με τα μεγάλα κτήματα γύρω από το Μοναστήρι.
Αυτά τα κτήματα ανήκαν σε τούρκο πασά, του οποίου η γυναίκα δεν τεκνοποιούσε. Εκείνη μαθαίνοντας για την Παναγία, προσευχήθηκε κι έφαγε το φυτιλάκι που έκαιγε στο καντήλι της εικόνας της. Η γυναίκα σύμφωνα με την παράδοση έμεινε έγκυος.
Ο άντρας της δεν μπορούσε να πιστέψει πως το παιδί ήταν δικό του. Ούτε πίστευε πως επρόκειτο για θαύμα. Ο θρύλος λέει ότι όταν γεννήθηκε το μωρό κρατούσε στη χούφτα του το φυτιλάκι του καντηλιού. Ο τούρκος πασάς δώρισε στην εκκλησία όλα τα κτήματα που βρίσκονται γύρω από το ναό…
