Μια από τις σοβαρότερες υποθέσεις κατασκοπείας στις Ηνωμένες Πολιτείες
Ο θάνατος του Όλντριτς Έιμς σε φυλακή υψίστης ασφαλείας στο Μέριλαντ, σε ηλικία 84 ετών, επανέφερε στο δημόσιο προσκήνιο μία από τις πιο επιζήμιες υποθέσεις προδοσίας στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. Η διαδρομή του, από έμπειρος αναλυτής αντικατασκοπείας σε διπλό πράκτορα, σημάδεψε βαθιά τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών και προκάλεσε πολιτικές και θεσμικές αναταράξεις με μακροχρόνιες συνέπειες.
FILE – Former CIA agent Aldrich Ames leaves federal court after pleading guilty to espionage and tax evasion conspiracy charges April 28, 1994, in Alexandria, Va. (AP Photo/Wilfredo Lee, File)
Ο Έιμς υπηρέτησε επί περισσότερα από τριάντα χρόνια στην Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών, με έδρα το Λάνγκλεϊ, αποκτώντας πρόσβαση σε εξαιρετικά ευαίσθητες πληροφορίες. Το 1994, οι αμερικανικές αρχές απέδειξαν ότι διοχέτευε συστηματικά αμερικανικά μυστικά στη Μόσχα, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα περίπου 2,5 εκατομμύρια δολάρια. Η δράση του δεν περιορίστηκε σε θεωρητικές αναλύσεις, αλλά έθεσε σε άμεσο κίνδυνο δεκάδες μυστικές επιχειρήσεις, ενώ, σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, συνέβαλε στον θάνατο δέκα και πλέον διπλών πρακτόρων που εργάζονταν για λογαριασμό των Αμερικανών.
Η πολυτελής ζωή που πρόδωσε τον διπλό πράκτορα
Από το 1985, ο Όλντριτς Έιμς και η σύζυγός του, Μαρία ντε Ροσάριο Κάζας Έιμς, διαβίβαζαν πληροφορίες στους Σοβιετικούς. Παρότι για χρόνια κινούνταν κάτω από το ραντάρ των αρχών, η εμφανής αλλαγή στον τρόπο ζωής τους λειτούργησε ως καθοριστικό στοιχείο αποκάλυψης.
Το ζευγάρι κυκλοφορούσε με πολυτελή Jaguar, διατηρούσε τραπεζικούς λογαριασμούς στην Ελβετία και πραγματοποιούσε ετήσιες δαπάνες περίπου 50.000 δολαρίων μέσω πιστωτικών καρτών, ποσά ασύμβατα με τα επίσημα εισοδήματά τους. Αυτές οι οικονομικές κινήσεις προσέλκυσαν την προσοχή στελεχών της αντικατασκοπείας και άνοιξαν τον δρόμο για ενδελεχή έλεγχο.
Παράλληλα, ο Έιμς παρείχε παραπλανητικά στοιχεία σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, οδηγώντας επανειλημμένα σε εσφαλμένες εκτιμήσεις Αμερικανούς προέδρους και αξιωματούχους, κυρίως σε ό,τι αφορούσε τις σοβιετικές στρατιωτικές δυνατότητες και κρίσιμες πληροφορίες στρατηγικής σημασίας. Οι εισαγγελείς τόνισαν ότι η δράση του καθυστέρησε την αμερικανική αντικατασκοπεία και επιβάρυνε το ήδη εύθραυστο περιβάλλον του Ψυχρού Πολέμου.
Ομολογία, ισόβια κάθειρξη και πολιτικές συνέπειες
Μετά τη σύλληψή του, ο Όλντριτς Έιμς ομολόγησε άμεσα την ενοχή του, γεγονός που απέτρεψε την εκδίκαση υπόθεσης για κατασκοπεία και φοροδιαφυγή. Το δικαστήριο του επέβαλε βαριά ισόβια κάθειρξη χωρίς αναστολή, ποινή αμετάκλητη. Στην απολογία του, δήλωσε ότι ένιωθε «βαθιά ντροπή και ενοχή» και αναφέρθηκε σε «ταπεινά κίνητρα», υποστηρίζοντας πως χρειάστηκε τα χρήματα για την εξόφληση χρεών.
Παράλληλα, επιχείρησε να υποβαθμίσει τις συνέπειες των πράξεών του, λέγοντας ότι δεν πίστευε πως είχε «ζημιώσει σημαντικά» τις Ηνωμένες Πολιτείες ή ότι «είχε βοηθήσει σημαντικά» τη Μόσχα. Σε μία ακόμη δήλωση, αμφισβήτησε συνολικά την αποτελεσματικότητα των αντικατασκοπευτικών δικτύων, υποστηρίζοντας ότι «αυτοί οι πόλεμοι κατασκοπείας είναι ένα παράπλευρο θέαμα που δεν έχει καμία πραγματική επίδραση στα σημαντικά συμφέροντά μας στον τομέα της ασφάλειας όλα αυτά τα χρόνια».
Η υπόθεση προκάλεσε σοβαρούς τριγμούς στο εσωτερικό της CIA, οδηγώντας στην παραίτηση του τότε διευθυντή της υπηρεσίας και σε μια περίοδο εκτεταμένων θεσμικών αλλαγών, με εκκαθαρίσεις, συλλήψεις και ποινικές διώξεις.
Η γυναίκα που «απλώς δεν το έβαζε κάτω»
Καθοριστικό ρόλο στην αποκάλυψη της υπόθεσης διαδραμάτισε η Τζιν Ρουθ Βερτεφέιγ, μια έμπειρη αξιωματικός αντικατασκοπείας, η οποία, αν και συνταξιούχος, επανήλθε ενεργά στην υπηρεσία. Η αφορμή δόθηκε το 1992, όταν η χαμηλόβαθμη υπάλληλος Σάντι Γκράιμς παρατήρησε ότι ο Έιμς πραγματοποιούσε μεγάλες τραπεζικές καταθέσεις μετά από κάθε συνάντηση με συγκεκριμένο Σοβιετικό αξιωματούχο.
Η Βερτεφέιγ αντιλήφθηκε αμέσως τη σημασία των στοιχείων, ενημέρωσε τους αρμόδιους και συνέβαλε στη συγκρότηση έρευνας του FBI. Με ειδικό συμβόλαιο, ανέλαβε την παρακολούθηση του Έιμς, οδηγώντας τελικά στη σύλληψή του στις 21 Φεβρουαρίου 1994. Αργότερα, το περιοδικό Time αφιέρωσε εκτενές πορτρέτο στη δράση της, με τον χαρακτηριστικό τίτλο: «Η μικροκαμωμένη, γκριζομάλλα κυρία που απλώς δεν το έβαζε κάτω».
