Θρόμβωση: τι είναι, ποιοι κινδυνεύουν και πώς μπορεί να προληφθεί
Τις τελευταίες ημέρες ο όρος θρόμβωση ακούγεται ολοένα και συχνότερα, ιδίως μετά τα περιστατικά θανάτων που καταγράφηκαν στη χώρα μας έπειτα από τη χορήγηση της πρώτης δόσης του εμβολίου της AstraZeneca. Το γεγονός αυτό έχει δημιουργήσει εύλογες ανησυχίες και ερωτήματα γύρω από την πάθηση, τη φύση της, αλλά και τους πραγματικούς παράγοντες κινδύνου.
Τι είναι η θρόμβωση
Η θρόμβωση είναι η πήξη του αίματος μέσα σε ένα αιμοφόρο αγγείο, με αποτέλεσμα τον σχηματισμό θρόμβου που μπορεί να εμποδίσει ή να διακόψει τη φυσιολογική ροή του αίματος. Ανάλογα με το σημείο όπου σχηματίζεται ο θρόμβος και τη σοβαρότητά του, οι συνέπειες μπορεί να είναι από ήπιες έως απειλητικές για τη ζωή.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι θρόμβοι δεν προκαλούν έντονα ή εμφανή συμπτώματα και χαρακτηρίζονται ως «σιωπηλοί». Αυτός είναι και ο λόγος που η γνώση των προειδοποιητικών σημείων αλλά και των παραγόντων κινδύνου θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί
Οι θρόμβοι αίματος μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά εφόσον εντοπιστούν έγκαιρα. Ωστόσο, η πρόληψη θεωρείται η πιο ασφαλής και αποτελεσματική προσέγγιση. Αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η ισορροπημένη διατροφή, η συστηματική άσκηση και η διακοπή του καπνίσματος, συμβάλλουν καθοριστικά στη μείωση του κινδύνου.
Οι βασικοί τύποι θρόμβωσης
Ένας θρόμβος μπορεί να εμφανιστεί οπουδήποτε στο κυκλοφορικό σύστημα. Οι δύο κύριες μορφές είναι η επιπολής και η εν τω βάθει θρόμβωση.
Η επιπολής (επιφανειακή) θρόμβωση εμφανίζεται στις φλέβες που βρίσκονται κοντά στην επιφάνεια του δέρματος, συνήθως στα πόδια. Αν και συχνά θεωρείται λιγότερο επικίνδυνη, μπορεί να προκαλέσει έντονη ενόχληση και χρήζει ιατρικής παρακολούθησης.
Η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT) είναι πιο σοβαρή, καθώς αφορά μεγάλες φλέβες που βρίσκονται βαθιά μέσα στο σώμα, κυρίως στα κάτω άκρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας τέτοιος θρόμβος μπορεί να μετακινηθεί και να προκαλέσει πνευμονική εμβολή, μια κατάσταση δυνητικά θανατηφόρα.
Όταν ένας θρόμβος φράξει αρτηρία που τροφοδοτεί την καρδιά, προκαλείται έμφραγμα, ενώ αν αποφράξει αγγείο του εγκεφάλου, οδηγεί σε εγκεφαλικό επεισόδιο.
Συμπτώματα επιπολής θρόμβωσης
Η επιπολής θρόμβωση συνήθως εκδηλώνεται με πόνο, πρήξιμο και αλλαγή στο χρώμα του δέρματος – ερυθρότητα ή μπλε απόχρωση – στο προσβεβλημένο σημείο. Το δέρμα μπορεί να είναι ζεστό στην αφή, ενώ συχνά παρατηρούνται έντονες, εμφανείς φλέβες. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει έντονος τοπικός πόνος, κνησμός, δερματικό εξάνθημα ή ακόμη και ήπιος πυρετός, συνήθως κάτω από 38°C.
Εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT)
Η DVT αφορά θρόμβο σε βαθιά φλέβα, συνήθως στο πόδι. Πολλές φορές προκαλεί μόνο πόνο, χωρίς εμφανές πρήξιμο ή αλλαγή στο χρώμα του δέρματος, γεγονός που καθιστά τη διάγνωση πιο δύσκολη. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχουν αίσθημα βάρους, τοπική ευαισθησία ή δυσκολία στη βάδιση.
Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο
Ο κίνδυνος εμφάνισης θρόμβωσης αυξάνεται με την ηλικία, ιδιαίτερα μετά τα 60 έτη, αν και μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Η πολύωρη ακινησία, όπως η παρατεταμένη καθιστική στάση κατά την οδήγηση ή τα ταξίδια, εμποδίζει τη φυσιολογική κυκλοφορία του αίματος στα πόδια.
Η μακροχρόνια κατάκλιση, η νοσηλεία, η παράλυση, οι τραυματισμοί και οι χειρουργικές επεμβάσεις αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο. Η εγκυμοσύνη, λόγω της αυξημένης πίεσης στις φλέβες της λεκάνης και των κάτω άκρων, αποτελεί έναν ακόμη επιβαρυντικό παράγοντα, ιδιαίτερα σε γυναίκες με κληρονομική προδιάθεση.
Το υπερβολικό σωματικό βάρος, το κάπνισμα, ο καρκίνος, ορισμένες θεραπείες, τα αντισυλληπτικά χάπια, καθώς και φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, όπως η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα, έχουν συσχετιστεί με αυξημένη πιθανότητα θρόμβωσης. Ιδιαίτερη σημασία έχει και το οικογενειακό ιστορικό.
Πρόληψη: τι μπορούμε να κάνουμε
Η αποφυγή της καθιστικής ζωής είναι καθοριστική. Η καθημερινή κίνηση, ακόμη και ήπιας μορφής άσκηση, βοηθά σημαντικά τη φλεβική κυκλοφορία. Η διακοπή του καπνίσματος μειώνει αισθητά τον κίνδυνο, όπως και η σωστή διαχείριση του σωματικού βάρους. Για άτομα που κάθονται πολλές ώρες, η τακτική αλλαγή στάσης και η κινητοποίηση των ποδιών αποτελούν απλές αλλά ουσιαστικές πρακτικές πρόληψης.
Η ενημέρωση και η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων παραμένουν το πιο ισχυρό «όπλο» απέναντι στη θρόμβωση.
