Η ανακοίνωση του πρωθυπουργού.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε τη δημιουργία δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων σε Ιόνιο και Νότιο Αιγαίο, τα οποία θα εκτείνονται στα 27.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα και εντός τους θα απαγορεύεται η αλιεία με μηχανότρατα.
«Η Ελλάδα μπορεί να γίνει φωνή της θάλασσας – στην Ευρώπη, αλλά και πέρα από αυτήν», τόνισε μεταξύ άλλων ο πρωθυπουργός, τη στιγμή που ραγδαίες είναι οι πολιτικές εξελίξεις με αφορμή το μεταναστευτικό.
Δύο θαλάσσια πάρκα σε Ιόνιο και Νότιο Αιγαίο
Ειδικότερα, όπως αναφέρει σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του ο πρωθυπουργός: «Η θάλασσα υπήρξε πάντα η σιωπηλή δύναμη της Ελλάδας. Είναι μέρος του ποιοι είμαστε — διαμόρφωσε τον πολιτισμό και την ιστορία μας, τρέφει τον λαό μας και καλλιεργεί το πνεύμα μας.
Δείτε τους χάρτες:
Τον περασμένο μήνα, στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς στις μεσογειακές ακτές της Γαλλίας, έδωσα μια υπόσχεση – να τιμήσω αυτήν τη μοναδική θαλάσσια κληρονομιά και να την προστατεύσω για τις επόμενες γενιές. Σήμερα, υλοποιώ αυτήν την υπόσχεση με τη δημιουργία δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων — ενός στο Ιόνιο Πέλαγος και ενός στις Νότιες Κυκλάδες, στο μοναδικό Αιγαίο.
Τα πάρκα αυτά θα είναι από τις μεγαλύτερες θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Θα μας επιτρέψουν να επιτύχουμε τον στόχο της προστασίας του 30% των χωρικών υδάτων μας έως το 2030, πολύ νωρίτερα από το προβλεπόμενο. Θα αποτελέσουν απέραντα καταφύγια ζωής κάτω από τα κύματα.
Θα συμβάλουν επίσης στη διατήρηση των οικοσυστημάτων, στην αποκατάσταση της ισορροπίας και στη θέσπιση ενός τολμηρού νέου προτύπου για τη θαλάσσια προστασία. Και ίσως το πιο σημαντικό, μέσα σε αυτές τις θαλάσσιες ζώνες θα απαγορευτεί η εξαιρετικά καταστροφική πρακτική της μηχανότρατας.
Θα προστατεύσουμε, ναι. Αλλά επίσης θα εκπαιδεύσουμε, θα συνεργαστούμε και θα ηγηθούμε. Σε συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες, τους ντόπιους ψαράδες, τους επιστήμονες, αλλά και με διεθνείς εταίρους, θα κάνουμε αυτά τα πάρκα παραδείγματα του τι είναι δυνατό. Κάνοντας αυτό, η Ελλάδα μπορεί να γίνει φωνή της θάλασσας — στην Ευρώπη, αλλά και πέρα από αυτήν. Γιατί όταν προστατεύουμε τον ωκεανό μας, προστατεύουμε το ίδιο μας το μέλλον»
Πώς θα γίνεται η επιτήρησή τους
Λίγους μήνες μετά την ανακοίνωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, η κυβέρνηση προχωρά με την ειλημμένη της απόφαση να χωροθετήσει τα δύο θαλάσσια πάρκα σε Ιόνιο και Νότιο Αιγαίο (Κυκλάδες) που είχε εξαγγείλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης τον Απρίλιο του 2024, κατά την 9η Διεθνή Διάσκεψη για τους Ωκεανούς που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα. Πριν λίγες εβδομάδες, στη διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς στη Νίκαια της Γαλλίας ο κ. Μητσοτάκης επαναβεβαίωσε τη συγκεκριμένη δέσμευση, η οποία υλοποιήθηκε με τη σημερινή του ανακοίνωση.
Είχαν προηγηθεί αρκετές συσκέψεις με την ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και του υπουργείου Εξωτερικών, καθώς η χωροθέτηση έχει δεδομένα περιβαλλοντική, αλλά και γεωπολιτική διάσταση. Υπενθυμίζεται ότι και μόνο η ανακοίνωση από μέρους του κ. Μητσοτάκη, ειδικά για το θαλάσσιο πάρκο στο Νότιο Αιγαίο, είχε προκαλέσει τουρκικές αντιδράσεις. Θεωρείται άκρως πιθανό αντίστοιχες αντιδράσεις να υπάρξουν και τώρα.
Από την κυβέρνηση βεβαίως αναφέρουν ότι η χωροθέτηση των περιβαλλοντικών πάρκων δρομολογείται με αυστηρά περιβαλλοντικά κριτήρια. «Ο χώρος αντιμετωπίζεται με ενιαίο τρόπο και δίνει τη δυνατότητα ορθότερης ρύθμισης των επιτρεπόμενων χρήσεων και δραστηριοτήτων», αναφέρουν αρμόδιες κυβερνητικές πηγές. Η «ταμπακιέρα» της ρύθμισης είναι ότι στα θαλάσσια πάρκα θα απαγορευτεί πλήρως η αλιεία με μηχανότρατα, ενώ προβλέπονται πρόσθετα μέτρα και περιορισμοί για την αποτελεσματική προστασία των πλέον ευάλωτων οικοτόπων και ειδών.
Το μείζον ζήτημα βεβαίως έχει να κάνει με την εποπτεία από μέρους του κράτους για τις εν λόγω δραστηριότητες. Αρμόδιες πηγές αναφέρουν ότι θα τεθεί σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης και εποπτείας από τον ΟΦΥΠΕΚΑ που περιλαμβάνει drones, ραντάρ και δορυφορικές εικόνες, σε συνεργασία με τα Λιμεναρχεία της χώρας. Συνεπώς, θα υπάρχει μια «κεντρική» ομπρέλα, με κατά τόπους βραχίονες εφαρμογής της νομιμότητας.
Τα κριτήρια επιλογής
Αρμόδιες πηγές αναφέρουν ότι τα όρια των πάρκων προσδιορίστηκαν μετά από αντίστοιχες Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ), οι οποίες τίθενται σήμερα σε δημόσια διαβούλευση. Τα δύο πάρκα περιλαμβάνουν και ενοποιούν διάσπαρτες προστατευόμενες περιοχές που ανήκουν ήδη ή είναι υπό ένταξη στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000. Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες περιλαμβάνει 18 υφιστάμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000 και το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου 24 περιοχές.
Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές μάλιστα η τελική έκτασή τους μάλιστα υπερβαίνει τις αρχικές εξαγγελίες του πρωθυπουργού . Αυτές προέβλεπαν θαλάσσια πάρκα συνολικής έκτασης 22.000 km2 (14.000 km2 στο Ιόνιο και 8.000 km2 στο Νότιο Αιγαίο). Σήμερα, με βάση τις αντίστοιχες ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες, η έκταση αυξήθηκε κατά 25% και αγγίζει περίπου τα 27.500 km2 (περί τα 18.000 km2 και 9.500 km2 αντίστοιχα).
Εν προκειμένω, οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι οι νότιες Κυκλάδες προτεραιοποιήθηκαν, επειδή είναι το πιο ευαίσθητο περιβαλλοντικά οικοσύστημα. Η περιοχή του πάρκου συμπεριλαμβάνει ένα πολύ σημαντικό οικολογικά τμήμα του Αιγαίου, το οποίο ταυτόχρονα δέχεται ισχυρές πιέσεις λόγω κυρίως του τουρισμού. Ως προς το Ιόνιο, η περιοχή του πάρκου είναι καίριας σημασίας για πολλά είδη θαλάσσιων θηλαστικών που χρησιμοποιούν την ελληνική τάφρο του Ιονίου ως κύρια περιοχή διαβίωσης και απειλούνται από ανθρωπογενείς πιέσεις όπως οι συγκρούσεις με πλοία και ο υποθαλάσσιος θόρυβος.
Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) των Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων τίθενται σήμερα σε δημόσια διαβούλευση μέχρι τις 22 Σεπτεμβρίου. Αμέσως μετά, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θα προχωρήσει σε επεξεργασία των σχολίων της διαβούλευσης και τη σύνταξη του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος, με στόχο την κατάθεσή του στο ΣτΕ μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου. Με την ολοκλήρωση της νομικής επεξεργασίας από το ΣτΕ και τη δημοσίευση των Προεδρικών Διαταγμάτων ολοκληρώνεται η θεσμοθέτηση των δύο πάρκων.
